pcos؛ شایع ترین بیماری آندوکرینولوژی و شایع ترین علت نازایی در زنان

PCOS مخفف شده عبارت polycystic ovary syndrome میباشد به معنی سندرم تخمدانهای پلی کیستیک است.

تعریف PCOS:

PCOS؛ به معنای وجود تخمدان‌های بزرگ حاوی تعدادی کیست هست این کیست‌ها در لایه بیرونی تخمدان قرار گرفته‌اند ولی بعضی از زنان مبتلا به این بیماری با اینکه فاقد کیست در تخمدان هستند ولی علائم و نشانه‌های این بیماری رو دارند پس درسته که  تو تعریف بیماری به وجود کیست تو تخمدان‌ها اشاره شده ولی نبود کیست هم در فردی که علائم بیماری رو داره ردکننده PCOS نیست. به عبارتی؛ تنها با وجود کیست در تخمدان نمی‌تونیم تشخیص قطعی رو بر پایه بیماری PCOS بذاریم.

اپیدمیولوژی:

شیوع سندرم تخمدان‌های پلی کیستیک در زنان ایرانی حدود 5/8% هست.

فیزیوپاتولوژی:

در تخمدان‌های هر خانم بالغ هر ماه حدود ۴-۵ عدد از فولیکول‌ها شروع به رشد می‌کنن و بعد یکی از اینا بر اساس گیرنده‌هایی که داره انتخاب می‌شه. درواقع اونی که تا به اینجا از همه بیشتر رشد کرده و رشد بقیه فولیکول‌ها متوقف می‌شه و فولیکول انتخاب شده به رشدش ادامه میده تا تخمک گذاری صورت بگیره. برای تخمک گذاری نیاز هستش که سطح ۲ تا هورمون استروژن و استرادیول به یه مقدار خاصی برسه در حالیکه در افراد مبتلا به PCOS سطح این هورمون‌ها از یه مقدار مشخصی فراتر نمی‌ره  و بالطبع از اون هم تخمک گذاری انجام نمی‌شه و اون فولیکولی که رشد کرده بود همراه با مایعات داخل تخمدان به کیست تبدیل می‌شه.

اتیولوژی:

بیشتر ایدیوپاتیکه یعنی ناشناخته هست ولی وراثت و دیابت و استفاده از داروهای تیروئیدی مثل متی مازول هرچند کم ولی می‌تونن تو ایجادش نقش داشته باشن.

وجود PCOS ریسک ابتلا به کدوم بیماری‌ها رو افزایش میده؟

خب دوستان؛ اکثر بیماری‌ها به علت تاثیرات سیستمیک که ایجاد می‌کنن در مواجهشون مشکلمون فقط خود بیماری نیست بلکه یه سری بیماری‌های دیگه هم ممکنه در طی سال‌های آینده برای فرد ایجاد بشه که از جمله این عوامل برا PCOS:

1. افزایش خطر مبتلا به سرطان آندومتر و پستان هستش.
2. دیس لیپیدمی: بیماری که سطح سرمی چربی‌ها دچار اختلالات غیر طبیعی می‌شه و عموما به صورت افزایش تری‌گلیسیرید به صورت VLDL و افزایش کلسترول به صورت LDL (یا همون کلسترول بد) و یا کاهش لیپوپروتئین با چگالی بالا HDL (یا همون کلسترول خوب) خودشو نشون می‌ده.
3. هیپرتانسیون و سطح بالای C_reactive و سندرم متابولیک زمینه رو برای بیماری‌های قلبی و عروقی مستعد می‌کنه.
4. دیابت تیپ 2
5. افزایش وزن
6. کبد چرب غیر الکلی

تظاهرات بالینی:

1. قاعدگی‌های نامنظم: که به اصطلاح پزشکی الیگومنوره می‌گیم و یکی از شایع‌ترین مشخصات این بیماری هست. منظور از قاعدگی‌های نامنظم اینه که فاصله بیش از سی و پنج روز بین دو قاعدگی باشه یا کمتر از هشت دوره قاعدگی تو به سال یا عدم قاعدگی برای چهار ماه یا بیشتر و یا وقوع قاعدگی با تأخیر و همچنین خونریزی‌های قاعدگی هم ممکنه خیلی شدید باشه که به اصطلاح پزشکی آمنوره میگیم و یا اینکه این خونریزی‌ها خیلی کم باشن.
2. افزایش هورمونهای آندروژنی: یا همون هورمون‌های مردانه هستن که افزایش این هورمون‌ها باعث ایجاد هیرسوتیسم می‌شه یعنی رشد موهای زائد در صورت و بدن و همچنین افزایش این هورمون‌ها باعث ایجاد آکنه در بزرگسالی یا نوجوانی و طاسی می‌شه. به عبارتی با اینکه موهای زائد بدنشون زیاده ولی شکایت از ریزش موهای سر دارن.
3. مشکلاتی در باردار شدن که می‌تونه شک مارو برا این بیماری بالا ببره.
4. چاقی: که حدودا نصفشون دچار چاقی هستن.
5. افزایش فشار خون و افزایش قند خون

معاینات فیزیکی:

1. معاینه نوک breast برای اطمینان از گالاکتوره
2. معاینه تخمدانها و رحم به صورت فشاردادن در بخش لگنی مربوطه

یافته‌های پاراکلینیکی:

1. CBC یا همون تست خون
2. تست‌های لازم جهت اندازه‌گیری هورمونهای پرولاکتین، هورمونهای جنسی، تیروئید
3. تست بارداری در صورت تاخیر عادت ماهیانه
4. سونوگرافی لگن برای رحم وتخمدان‌ها

تشخیص:

عموما مراجعه بیماران مبتلا به PCOS به متخصصین زنان به این صورته که از الگوی قاعدگی نامنظم شکایت دارن ولی بعد ها بدلیل مشکلات بارداری و افزایش وزن هم می‌تونن تشخیص داده بشن.

تشخیص‌های افتراقی:

1. بارداری: که با انجام تست BhcG باید بارداری را رد نمود.
2. پرکاری مادرزادی آدرنال: که سطح هورمون 17- هیدروکسی پروژسترون کمک کننده میباشد.
3. تومور مترشحه آندروژنها: که سطح دو هورمون تستوسترون و DHEA تعیین‌کننده میباشند.
4. هایپرپرولاکتینما: با اندازه‌گیری سطح سرمی پرولاکتین میتوان افتراق داد.
5. کم‌کاری تیروئید: اندازه‌گیری TSH و FreeT4
6. سندرم کوشینگ: اندازه‌گیری کورتیزول

غربالگری:

اندازه‌گیری قندخون و کلسترول بسیار کمک کنندس به اینصورت که در مبتلایان PCOS افزایش کلسترول به صورت LDL و تری‌گلیسیرید مشاهده شده است.

درمان:

درمان قطعی برا PCOS وجود نداره و اساس درمان بر پایه درمان علامتی هستش یعنی علائمی که در بیماری وجود داره رو کم میکنیم:

1. مهم ترین درمان هم تغییر Life style  هستش که شامل کنترل رژیم غذایی و ورزش منظمه.
2. برای تنظیم چرخه‌های قاعدگی از قرص‌های ضد بارداری استفاده می‌شه که هم استروژن و هم پروژسترون دارن و از طرفی سطح آندروژن رو هم پایین میارن به عبارتی هم می‌تونن چرخه قاعدگی رو تنظیم کنن هم آکنه و هم هیرسوتیسم رو مثل داروی سیپروترون کامپاند و…
3. داروی دیگه که برای تنظیم چرخه های قاعدگی استفاده می‌شه داروهای پروژسترونی که به مدت ۱۰-۱۴ روز در ماه استفاده می‌شن که اینا فقط پروژسترون دارن و فاقد استروژنن و بر روی آندروژن هم تاثیر ندارن پس آکنه و هیرسوتیسم بااین دارو درمان نمی‌شه مثل داروی مدروکسی پروژسترون.
4. برای آکنه و هیرسوتیسم هم میتونیم از اسپیرونولاکتون استفاده کنیم ولی دقت کنین اگه ضد بارداری تجویز بشه لازم به تجویز داروی جداگانه برای درمان هیرسوتیسم نیست چون خودشون حاوی ترکیباتی ان که میتونن سطح آندروژن رو پایین بیارن ولی اگه از پروژسترونی‌ها استفاده بشه چون روی آندروژن تاثیر ندارن پس برای درمان هیرسوتیسم و اکنه  تجویز دارو لازمه.
5. اگه فردی پیش دیابتی باشه و بیماری PCOS رو هم داشته باشه چون این بیماری احتمال دیابت تیپ 2 رو افزایش میده پس می‌تونیم از متفورمین استفاده کنیم که برای کنترل قند خون مناسب هستن.

نسخه:

1)سیپروترون کامپاند            شروع از روز سوم قاعدگی       روزی یک عدد

یا

2)مدروکسی پروژسترون       در صورت تاخیر قاعدگی       هر 12 ساعت یک عدد

اسپیرونولاکتون                    با دوز 100mg                   روزی یک عدد

در حالت کلی دوز و تعداد مصرف داروها بسته به شرایط مریض پزشک میتواند در صورت صلاح دید تغییر دهد.

عوارض:

1. ناباروری: یکی از شایعترین علل نازایی خانم ها همین PCOS هستش.
2. چاقی که حدودا نصف افراد مبتلا درگیرش هستن.
3. آکانتوز سیاه: پوست تیره و مخملی در پشت گردن، زیربغل، اعضای تناسلی خارجی، زیر پستان که همین آکانتوز سیاه یکی از عواملیه که داشتن مقاومت زیاد به انسولین رو تایید می‌کنه.
4. دیابت تیپ 2
5. رشد غیر نرمال جنینی: چون مادر آندروژن بالایی رو داره پس مواجهه زیاد جنین با هورمونهای مردانه می‌تونه ژنهای نرمال رو از عملکرد طبیعی خودشون منحرف کنه و الگوی مردانه گسترش چربیها در شکم ایجاد بشه که همون چربی‌های Central هستن و این چربی‌ها ریسک مقاومت به انسولین یا به عبارتی ابتلا به دیابت نوع 2 و درجه های پایین التهاب رو فراهم می‌کنن.

پیشگیری:

هیچ روش خاصی برای جلوگیری از مبتلا شدن به بیماری تخمدان‌های پلی‌کیستیک (PCOS) وجود نداره ولی اگه به موقع تشخیص داده بشه و درمان لازم صورت بگیره میتونیم از بروز عوارض این بیماری جلو گیری کنیم. ولی یک عاملی مهمی که‌ برای جلوگیری و هم‌چنین کنترل این بیماری وجود داره  تغییر life style یا به عبارتی تغییر سبک زندگیمون هستش.